Temat socjalizacji i habituacji częściej poruszany jest w psim świecie niż w kocim, a to dlatego, że wrażliwy okres na poznawanie świata u kotów zaczyna i kończy się dość wcześnie i to najczęściej zanim kociak trafi do nowego domu. Jednak mając młodego czy nawet dorosłego kota nie znaczy, że nie możemy wprowadzać urozmaiceń do jego życia i zapoznawać z nowościami, kot tak jak i my uczy się przez całe życie.
Socjalizacja
Jest to krytyczny czas, kiedy zwierzę jest szczególnie wrażliwe na kontakt z osobnikami ze swojego gatunku, a także innymi gatunkami np. z człowiekiem. W tym okresie rozwijają się zachowania społeczne oraz zwierzę uczy się norm społecznych oraz budowania relacji z osobnikami spoza stada.
Okres socjalizacji
Wrażliwy okres na socjalizację z człowiekiem u kotów występuje bardzo wcześnie, bo od 2-3 tygodnia do 7-8 tygodnia. Jeśli w tym okresie człowiek nie pojawi się w życiu kocięcia, to późniejsza socjalizacja będzie bardzo trudna lub nawet niemożliwa. Natomiast socjalizacja z kotami trwa do 12-14 tygodnia. Wrażliwy okres na zabawę społeczną przypada na 3-4 miesiąca, a na zabawę przedmiotami do 5 miesiąca. Obecnie nie wydaje się do nowych domów kociąt w wieku poniżej 12 tygodnia, więc większość pracy spada na hodowcę lub pracowników schroniska/domów tymczasowych.
Habituacja co to oznacza?
To inaczej przywykanie. W habituacji ważne jest wystawianie kota na różne bodźce, ale w takim natężeniu, aby nie zaburzał komfortu zwierzęcia. Z czasem natężenie bodźca może się zwiększać, ale stopniowo, tak aby był potraktowany neutralnie.
Jak pracować z kotem?
Najlepiej wytłumaczę to na przykładzie z odkurzaczem. Wiele kotów boi się dźwięku odkurzacza, na szczęście coraz więcej modeli odkurzaczy ma możliwość regulacji mocy (a równocześnie regulacji natężenia dźwięku). W pierwszym etapie nastawiamy odkurzacz na minimalną ilość mocy. Kota zapraszamy w inną część domu, jak najbardziej oddaloną od pomieszczenia, w którym będziemy załączać odkurzacz. Jedna osoba jest z kotem i obserwuje reakcję, a druga włącza odkurzacz na kilka sekund. Jeśli na kocie nie zrobi to wrażenia, mamy sukces, w następnej próbie można załączyć odkurzacz na kilkanaście sekund. Jeśli jest sukces, można spróbować zwiększyć moc o jeden poziom. Każde pozytywne zachowanie nagradzamy ulubionym smaczkiem. Jeśli przy którejś próbie zauważymy oznaki niepokoju, znaczy, że trzeba wrócić do ostatniego etapu, który był zakończony sukcesem.
Nauka przez obserwację
Koty są świetnymi obserwatorami, potrafią nauczyć się otwierać klamkę obserwując innego kota, jak to robi, a nawet inne zwierzę lub człowieka. Dlatego dla kociąt w okresie socjalizacji bardzo cenne jest przebywanie z dorosłymi kotami.
Złota 12 Margaret Hughes
Koncepcja stworzona pod socjalizację psów, ale może być też świetną pomocą przy socjalizacji kotów. Jest jednak jedno małe zastrzeżenie, złotą 12 traktuj jako pomoc, a nie jako wyznacznik tego na ile twój kot jest zsocjalizowany. Poniżej wklejam założenia złotej 12, wg niej w okresie socjalizacyjnym zwierzę powinno:
1. Chodzić po co najmniej 12 różnych powierzchniach
2. Bawić się co najmniej 12 różnymi przedmiotami
3. Poznać co najmniej 12 różnych miejsc
4. Zapoznać się i bawić z co najmniej 12 różnymi osobami
5. Poznać co najmniej 12 różnych odgłosów
6. Poznać co najmniej 12 szybko poruszających się obiektów
7. Podołać przynajmniej 12 różnym wyzwaniom
8. Być dotykanym przez opiekuna i rodzinę na co najmniej 12 różnych sposobów
9. Jeść z co najmniej 12 różnych pojemników
10. Jeść w co najmniej 12 różnych miejscach
11. Bawić się co najmniej z 12 różnymi szczeniętami i zrównoważonymi psami dorosłymi (w przypadku kotów, bawić się z innymi kociętami i dorosłymi kotami)
12. Zostać co najmniej 12 razy samemu z dala od rodziny i innych zwierząt na ok 5-45 minut.
Niektóre z tych punktów realizowane są dość naturalnie, inne wymagają organizacji. Podczas socjalizacji dobrze jest mieć w pamięci złotą 12, ale równocześnie mądrze zarządzać tymi zadaniami. Kocię powinno czuć się komfortowo, nic na siłę, te punkty nie są obowiązkowe i nie ma konieczności wykonywać tego planu na 100%. Na pierwszym miejscu stawiaj komfort zwierzęcia.
Podsumowując, socjalizacja i habituacja po części zachodzi bez naszej ingerencji, można natomiast wzbogacić ją o parę wyzwań. Nauka najlepiej wychodzi podczas okresów wrażliwych, doświadczenia zdobyte podczas tego okresu są trwałe i zapamiętują się na całe życie. Jednak nie oznacza to, że kot nie nauczy się już niczego podczas swojego życia, wręcz przeciwnie, można przez jego całe życie wprowadzać nowe wyzwania, wpłynie to pozytywnie na jego funkcjonowanie.
